کاسه ترمز کامیون: سایش، ترک‌ها و زمان تعویض

کاسه ترمز کامیون همان حلقه‌ی سنگین چدنی است که به توپی چرخ پیچ می‌شود و سطح اصطکاکی لازم برای گیر کردن لنت‌ها را فراهم می‌کند. در سامانه ترمز بادی، لنت‌ها توسط یک اس-کم به بیرون رانده می‌شوند و به سطح داخلی کاسه فشار می‌آورند؛ به همین دلیل کاسه‌ها از داخل به بیرون ساییده می‌شوند و با گذشت زمان قطرشان بزرگ‌تر می‌شود. کاسه را زمانی تعویض می‌کنید که به حداکثر قطر حک‌شده‌اش برسد، ترک سرتاسری بردارد، یا آن‌قدر داغ کند که نقاط سخت (هارد اسپات) ایجاد شود -- نه صرفاً به این دلیل که کمی خط افتاده است.

باقی این صفحه‌ی درباره‌ی تشخیص تفاوت میان کاسه‌ای که می‌توانید همچنان استفاده کنید، کاسه‌ای که قابل تراشکاری است، و کاسه‌ای که باید دور انداخته شود می‌باشد. درست تشخیص دادن این موضوع یک تصمیم ایمنی است: کاسه‌ای که از حد مجاز فراتر رفته یا سرتاسر ترک برداشته، ممکن است هنگام ترمزگیری شدید دچار افت قدرت، قفل‌شدگی یا خرابی شود.

کاسه ترمز کامیون چگونه ساییده می‌شود

کاسه‌ها در محیطی طاقت‌فرسا کار می‌کنند. هر بار ترمزگیری، انرژی جنبشی را به گرما تبدیل می‌کند و سطح اصطکاکی مستقیماً این گرما را جذب می‌کند. طی ده‌ها هزار کیلومتر، قطر داخلی بزرگ‌تر می‌شود، سطح براق یا خط‌دار می‌شود، و فلز بر اثر گرم و سرد شدن مکرر خسته می‌شود. از آن‌جا که لنت‌ها به سمت بیرون در برابر دیواره داخلی منبسط می‌شوند، کاسه فرسوده همیشه بزرگ‌تر است، هرگز کوچک‌تر.

الگوهای رایج سایش که در بازرسی هنگام باز کردن چرخ می‌بینید:

• خط‌افتادگی: شیارهای هم‌مرکز ناشی از ذرات، پرچ‌ها یا لنت‌های فرسوده. خط‌افتادگی سبک طبیعی است؛ شیارهای عمیقی که ناخن در آن‌ها گیر کند نشانه‌ی فرسودگی بیش از حد سطح است.
• ترک حرارتی سطحی: شبکه‌ای ظریف از ترک‌های کم‌عمق سطحی ناشی از چرخه‌های مکرر حرارتی. ترک‌های کم‌عمق قابل قبول‌اند و اغلب با تراشکاری برطرف می‌شوند؛ ترک‌هایی که تا لبه امتداد یابند قابل قبول نیستند.
• قیفی‌شدن (بل‌مووت): لبه‌ی باز (بیرونی) کاسه بیشتر از لبه‌ی بسته ساییده می‌شود، در نتیجه قطر داخلی مخروطی‌شکل می‌گردد. این وضعیت تماس لنت را از بین می‌برد و باعث ترمزگیری نامتوازن و افت قدرت می‌شود.
• نقاط سخت (نقاط داغ): لکه‌های آبی‌رنگ و شیشه‌ای که در آن‌ها آهن آن‌قدر داغ شده که ساختارش تغییر کرده. این نقاط از فلز اطراف سخت‌ترند، باعث لرزش می‌شوند و معمولاً با تراشکاری برطرف نمی‌شوند.
• تغییر رنگ به آبی: نشانه‌ی داغ‌شدن شدید کاسه است، که حتی در جایی که ظاهراً سالم به نظر می‌رسد، مقاومت قطعه ریخته‌گری را ضعیف می‌کند.

حداکثر قطر: عددی که اهمیت دارد

هر کاسه ترمز کامیون یک حداکثر قطر -- که حد دورریز یا حد سایش نیز نامیده می‌شود -- روی خودش حک یا مهر شده دارد. یک قرارداد رایج، قطر داخلی اسمی (مثلاً ۱۶.۵ اینچ) به همراه حد قابل تراشکاری و حد دورریز نزدیک آن است، که اغلب برابر است با قطر اسمی به‌علاوه حدود ۰.۰۹۰ تا ۰.۱۲۰ اینچ. به محض این‌که سایش اندازه‌گیری‌شده به عدد دورریز برسد، کاسه حتی اگر هنوز قابل استفاده به نظر برسد، قراضه است.

قطر داخلی را با میکرومتر مخصوص کاسه یا گیج داخلی در چند نقطه اندازه بگیرید، زیرا کاسه‌ی قیفی‌شکل یا نامدور بسته به محل بررسی، عدد متفاوتی نشان می‌دهد. بزرگ‌ترین قرائت را در نظر بگیرید. اگر آن عدد به حد دورریز برسد یا از آن فراتر رود، کاسه تمام شده است. هرگز کاسه را تا حد دورریز تراشکاری نکنید -- این کار هیچ مارجین سایشی باقی نمی‌گذارد و تقریباً بلافاصله دوباره از حد عبور می‌کند.

ترک‌ها: کدام‌یک قراضه محسوب می‌شود

همه‌ی ترک‌ها یکسان نیستند، و اینجاست که تکنسین‌ها اغلب اشتباه می‌کنند.

• ترک‌های حرارتی سطحی -- ترک‌های ظریف و کم‌عمق سطحی پراکنده روی سطح اصطکاکی -- معمولاً در محدوده مجاز قابل قبول‌اند و در صورتی که کاسه از نظر اندازه در وضعیت مناسبی باشد، با تراشکاری قابل رفع هستند.
• ترک‌های سرتاسری -- هر ترکی که از سطح اصطکاکی تا لبه، از میان محدوده‌ی دایره‌ی پیچ‌ها، یا سرتاسر دیواره امتداد یابد -- کاسه را فوراً محکوم به قراضه‌شدن می‌کند. هیچ تعمیری وجود ندارد.
• ترک‌های شعاعی در لبه‌ی باز که بیش از فاصله‌ای کوتاه به سمت سطح بسته امتداد یابند، دلیلی برای تعویض هستند.

اگر بتوانید از میان یک ترک نور را ببینید، پله‌ای در امتداد آن حس کنید، یا ترک به هر لبه یا سوراخ نصبی برسد، کاسه قراضه است. کاسه‌ی ترک‌خورده ممکن است در یک ترمزگیری اضطراری از هم بپاشد.

گرما، براق‌شدن سطح و افت قدرت ترمز

افت قدرت ترمز در کامیون یک مشکل حرارتی است. در سرازیری طولانی، کاسه‌ها و لنت‌ها بیشتر از آن‌چه بتوانند دفع کنند گرما جذب می‌کنند، ماده اصطکاکی براق می‌شود و قدرت توقف کاهش می‌یابد، حتی اگر راننده پدال را محکم‌تر فشار دهد. ترمزهای بادی برخلاف سامانه هیدرولیک خودرو -- که در آن مایع ترمز می‌جوشد -- دچار افت قدرت ناشی از جوشیدن مایع نمی‌شوند، چراکه ترمز اصلی مایعی ندارد؛ اما رابط کاسه و لنت به‌طور قطع هنگام داغ‌شدن بیش از حد افت قدرت پیدا می‌کند.

دفاع درست، استفاده از ترمز موتور و انتخاب دنده مناسب سرازیری است تا ترمز موتور بار را بر عهده بگیرد نه ترمزهای سرویس. کاسه‌ای که به‌طور مکرر داغ شده باشد، همان تغییر رنگ آبی و نقاط سخت توضیح‌داده‌شده در بالا را نشان می‌دهد، و به محض بروز آن‌ها کاسه دیگر بهبود نمی‌یابد -- گرما به‌طور دائمی فلز را تغییر داده است. این یک مورد تعویض است، نه تراشکاری.

وزن و دلیل تعویض کاسه‌ها به‌صورت جفتی

یک کاسه ترمز چدنی استاندارد ۱۶.۵ اینچی کامیون، بسته به اندازه و ضخامت دیواره، معمولاً حدود ۴۵ تا ۶۰ کیلوگرم وزن دارد. این جرم چیزی است که به کاسه اجازه می‌دهد گرما را جذب کند، اما همچنین به این معناست که کاسه‌ی نازک‌شده بخشی از ظرفیت حرارتی خود را همراه با استحکامش از دست داده است.

از آن‌جا که ترمزگیری باید در دو طرف متوازن باشد، کاسه‌ها را به‌صورت جفت‌های همسان در سرتاسر یک محور تعویض می‌کنید، و همزمان لنت‌ها و پوشش‌ها را نو می‌کنید تا کاسه‌ی جدید در برابر ماده اصطکاکی تازه جا بیفتد. ترکیب کاسه‌ی نو با لنت فرسوده -- یا کاسه‌ی نو در یک چرخ و کاسه‌ی فرسوده در چرخ دیگر -- باعث کشش، سایش نامتوازن و ترمزگیری ناپایدار می‌شود.

چه زمانی کاسه ترمز کامیون را تعویض کنیم

اگر هریک از موارد زیر صادق باشد، کاسه را باز کنید و محکوم به قراضه کنید:

1. قطر داخلی اندازه‌گیری‌شده به حداکثر/حد دورریز حک‌شده رسیده یا از آن فراتر رفته باشد.
2. هر ترکی به لبه، سوراخ نصب برسد یا از دیواره عبور کند.
3. نقاط سخت آبی‌رنگ یا تغییر رنگ شدید حرارتی وجود داشته باشد.
4. خط‌افتادگی یا شیار عمیق‌تر از آن باشد که بتوان با حفظ حد قابل تراشکاری برطرف کرد.
5. کاسه قیفی‌شکل یا خارج از حد مجاز نامدور باشد و باعث لرزش یا افت قدرت شود.

تعویض بخشی از کار بزرگ‌تر ترمز اصلی است. کاسه‌ی فرسوده به‌ندرت تنها می‌آید -- محفظه ترمز، کورس تنظیم‌کننده لقی، بوش‌های اس-کم، و فنرهای برگشت را نیز در همان زمان بررسی کنید، چراکه ترمزی که کشیده می‌شود یا کورس اضافی دارد اغلب همان چیزی است که کاسه را داغ کرده. پس از سوارکردن مجدد، مهره‌های چرخ را طبق مشخصات گشتاور بزنید و پس از چند کیلومتر اول با بار دوباره گشتاور بزنید.

تراشکاری یا تعویض؟

تراشکاری کاسه سطح را صاف می‌کند و خط‌افتادگی سبک یا ترک‌های حرارتی سطحی را برطرف می‌کند، اما تنها زمانی منطقی است که قطر نهایی به‌راحتی زیر حد قابل تراشکاری بماند و مارجین سایشی باقی بگذارد. با توجه به هزینه پایین بسیاری از کاسه‌ها نسبت به زمان کارگاه، و این‌که تراشکاری فلز جذب‌کننده گرما را حذف می‌کند، بسیاری از ناوگان‌ها به‌سادگی به‌جای تراشکاری، تعویض می‌کنند. اگر کاسه به هر مقدار به حد سایش خود نزدیک باشد، تعویض تصمیم اقتصادی امن‌تری است.